Waarom dromen we? Ontdek hoe dromen ontstaan | Eastborn

Een droom is een opeenvolging van beelden, gedachten en emoties tijdens een bepaalde fase van je slaap, meestal herinner je jouw dromen die je had tijdens de REM fase van je slaap. Je ervaart geluiden, smaken, geuren, aanrakingen net als wanneer je wakker bent. Je droomt over personen die je kent, maar ontmoet ook nieuwe mensen. Soms lopen gebeurtenissen uit het verleden en het heden door elkaar. In tegenstelling tot de realiteit, zijn in je dromen ook de gekste dingen mogelijk. Je springt behendig van tak naar tak zoals Mowgli in Jungle Book, je bezit superkrachten, je kan vliegen of bent getrouwd met je broer of zus. En het gekst van alles: in onze droom vinden we dit volstrekt normaal! 

Ja, iedereen droomt tijdens zijn of haar slaap. Dus ook als jij je er ’s morgens geen sikkepit van herinnert. Je onthoudt dromen het beste vlak na het ontwaken. Vrij snel daarna vergeet je ze weer. Dat komt omdat de remslaap vlak voor het ontwaken eindigt. Je droomt ook in andere slaapfasen, alleen iets minder frequent.

Elke nacht doorloop je meerdere slaapcycli, meestal 4 à 5. Elke slaapcyclus duurt zo’n 1,5 à 2 uur en bestaat uit verschillende slaapfasen. Je valt rustig in slaap, komt eerst in een lichte en dan diepe slaap. Daarna volgt de zogenaamde remslaap (‘rapid eye movement’). De remslaap wordt ook ‘droomslaap’ genoemd omdat dit de slaapfase is waarin we het meeste dromen. Onze hersenen zijn volop actief, terwijl ons lichaam op dat moment volledig verlamd lijkt. Maar goed ook, want dat voorkomt dat je tijdens je droom uit bed springt of je partner een stevige rechtse geeft. Vandaar ook de naam ‘paradoxale slaap’. Deze slaapfase is zeer belangrijk voor de verwerking van informatie en voor emotioneel herstel. Ze werkt als een soort filter: alle onbelangrijke zaken worden uit het geheugen gefilterd en belangrijke, waardevolle belevenissen slaan we op in het langetermijngeheugen.

Vele wetenschappers hebben al onderzoek verricht naar hoe een droom precies ontstaat en wat de functie ervan is. Helemaal exact bewijs is er niet, maar er bestaan zo’n 5 verklaringen waarom we dromen. 

1. Informatie en emoties verwerken
   In de loop van de dag komt er van alles op je af. Al die informatie, indrukken en gevoelens ga je tijdens het dromen verwerken. Dromen is dus uitermate belangrijk voor je mentale welzijn en weerbaarheid. 

2. Geheugen versterken
   Informatie wordt gefilterd en belangrijke zaken slaan we op in het langetermijngeheugen. Oude herinneringen worden versterkt met nieuwe herinneringen. Dit gebeurt vooral tijdens de diepe slaapfase.

3. Oplossingen zoeken
   Heb je ook al gemerkt dat je in een droom bijzonder creatief bent? Soms vinden we nieuwe inzichten om een probleem op te lossen. Zo kan het zijn dat je al dagen loopt te piekeren over een bepaalde heikele kwestie, maar na een goede nachtrust zie je plots het licht. 

4. Omgaan met dreigende situaties
   Vechten of vluchten bij gevaar? In een droom beslis je vliegensvlug. Zo leer je beter omgaan met een bedreiging in het echte leven. 

5. Onbewust verlangen
   Sigmund Freud, grondlegger van de psychoanalyse, was ervan overtuigd dat een droom niets anders is dan een uiting van je diepst verborgen verlangens en angsten. In zijn beroemde boek ‘Die Traumdeutung’ omschrijft hij dromen als boodschappen uit het onderbewustzijn.

Lang voor de droomduiding van Freud geloofden mensen in het Oude Egypte en Griekenland dat dromen een bovennatuurlijke communicatie of een goddelijk ingrijpen waren. Alleen zogenaamde dromenuitleggers of wijzen konden de betekenis ervan verklaren. Sinds mensengeheugenis blijft dit een raadsel. Als je droomt dat je kan vliegen, betekent dit dan dat je onbezorgd, vrij en blij wil zijn als een kind? Of is het een waarschuwing dat je te veel hooi op je vork hebt genomen? Wie zal het zeggen. Het blijft puur giswerk omdat de uitleg van dromen niet wetenschappelijk onderbouwd is.

Vele slaapwetenschappers buigen zich over deze vraag. Vooral Japan staat vrij ver in dit onderzoek: met fMRI-scans en machine-learningtechnologie slaagden Japanse onderzoekers erin om droombeelden te reconstrueren uit patronen van hersenactiviteit. Proefpersonen kregen plaatjes van objecten (groep 1) of scènes (groep 2) eindeloos vaak te zien. Doel? De kans vergroten dat ze daarvan zouden dromen. De patronen van hersenactiviteit tijdens het kijken naar deze plaatjes of scènes werden gemeten. Daarna bleek dat diezelfde patronen tijdens de slaap terugkwamen. Dat betekent dus dat wat je overdag ziet en meemaakt, bepalend kan zijn voor wat je ’s nachts droomt. Boeiend onderzoeksterrein dus dat hoogstwaarschijnlijk nog vele interessante inzichten zal opleveren. 

Blijkbaar zijn er bepaalde droomscenario’s die bij de meesten van ons voorkomen. Vreemder nog: er zijn dromen die geregeld terugkeren. Herken je deze opmerkelijke dromen? Je bent niet de enige! 

• Vallen in een put

• Een tand verliezen

• Een relatie hebben met je baas, ex … of vreemdgaan

• Werk

• Naakt zijn in het openbaar

• Achtervolgd worden

• Te laat komen

• Weer op school zitten of examens afleggen

• Een dierbare die sterft 

In perioden waarin je veel stress ervaart – denk aan elke grote verandering in je leven: een geboorte, verhuizing, nieuwe baan, scheiding, verlies van een dierbare … – lijkt het soms dat je de hele nacht lang droomt. Dit is te verklaren door het cortisolniveau dat op die momenten de lucht in schiet. Cortisol, ook stresshormoon genoemd, komt vrij bij elke angst- of stressprikkel. Hierdoor raak je niet in een diepe slaap, maar slaap je veel lichter. In deze lichte fase is de kans op levendig dromen groot. Als je heel intens droomt en bijvoorbeeld wakker schrikt (bij een nachtmerrie), dan word je abrupt uit je remslaap gehaald en wordt je nachtrust grondig verstoord. Gevolg kan zijn dat je met een vermoeid gevoel opstaat.

Ook dieren kunnen dromen …

… hoewel ze het ons niet kunnen vertellen! Door het gedrag en de breinactiviteit van slapende dieren te observeren, weten onderzoekers dat vele zoogdieren maar ook vogels naar alle waarschijnlijkheid dromen. Maar of ze het onderscheid tussen realiteit en droom kennen, dat blijft een mysterie. Net als het onderwerp van hun dromen. Misschien droomt je hond of kat wel over jou?

Heb je moeite om goed door te slapen of om in slaap te vallen? Lees dan onze 10 gouden tips voor een goede nachtrust.